राजनीतिक विश्लेषण
कालिकोट
सामाजिक अभियन्ता तथा दलित अधिकारकर्मी दलसिंह कुमालले केही राजनीतिक नेताबाट आएको “दलितको भोट किन्न मिल्छ” भन्ने अभिव्यक्तिप्रति कडा आपत्ति जनाउँदै यसलाई नेपालको लोकतान्त्रिक अभ्यासमाथिको गम्भीर प्रश्न भएको बताएका छन्।
उनका अनुसार यस्तो भनाइले तीन तहमा गहिरो समस्या उजागर गर्दछ।
पहिलो, संरचनागत असमानता।
दलित समुदाय ऐतिहासिक रूपमा आर्थिक र सामाजिक रूपमा पछाडि पारिँदै आएको अवस्थामा उनीहरूको कमजोर अवस्थालाई प्रयोग गरेर भोट किन्न सकिन्छ भन्ने सोच राजनीतिक शोषणको मानसिकताको प्रतिबिम्ब भएको कुमालको भनाइ छ।
दोस्रो, लोकतन्त्रको अवमूल्यन।
उनले भने, “भोट नागरिकको चेतन निर्णय हो, वस्तु होइन। भोटलाई किनबेचयोग्य ठान्नु भनेको लोकतन्त्रलाई बजारमा झार्नु हो, जहाँ नीति र विचार होइन, पैसा निर्णायक बन्छ।”
तेस्रो, राजनीतिक संस्कृतिको संकट।
कुमालका अनुसार यस्ता अभिव्यक्तिले केही नेताहरू अझै पनि जवाफदेही राजनीतिभन्दा नियन्त्रणमुखी राजनीतिमा विश्वास गर्ने प्रवृत्ति देखाउँछन्। “यदि यस्तो संस्कार कायम रहिरह्यो भने जनविश्वास झन् कमजोर हुँदै जानेछ,” उनले चेतावनी दिए।
निष्कर्ष
दलित अधिकारकर्मी कुमालले यो विषय केवल दलित समुदायको मात्र नभई समग्र लोकतन्त्रको सवाल भएको उल्लेख गर्दै यस्ता अभिव्यक्तिप्रति प्रश्न उठाउनु, आलोचना गर्नु र नागरिक सचेत रहनु दीर्घकालीन राजनीतिक सुधारको आधार भएको बताए।
कुमालले भने,
“भोट किन्ने राजनीति होइन, डराउने राजनीति हो।
दलितको मत दया होइन, अधिकार हो।
पैसाले चुनाव जित्न सकिएला, तर न्यायले मात्र इतिहास जितिन्छ।
हामी भोट बेच्ने होइन, भविष्य बनाउने पुस्ता हौं।”
अन्त्यमा कुमालले वर्तमानमा विवेकपूर्ण चेतनासहित बाँच्नुपर्नेमा जोड दिँदै भने,हामीले भूतको बारेमा पछुताउनु हुँदैन र भविष्यको बारेमा अत्यधिक चिन्तित हुनु हुँदैन। विवेकवान व्यक्ति सधैं वर्तमानमा बाँच्ने गर्छ।भन्दै दलित अधिकार कर्मि तथा पत्रकार कुमालले फेसबुक पेजमा जनता सामु जानकारी दिएका छन् ।
